ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԿՐԹԱԿԱՆ ՄԻՋԱՎԱՅՐ
ՊՈՐՏԱԼ
ԿՐԹԱԿԱՆ
ՖՈՐՈՒՄ
ՊԱՇԱՐՆԵՐԻ
ՇՏԵՄԱՐԱՆ
ՀԵՌԱՎԱՐ
ՈՒՍՈՒՑՈՒՄ
ԻՆՏԵՐԱԿՏԻՎ
ՈՒՍՈՒՑՈՒՄ
ԿԿՏ
ՀԱՄԱԿԱՐԳ

ՀՀ ԳԱԱ երկրաբանական գիտությունների ինստիտուտը մշակում է Երկրի հեռազննման տվյալների և վեբ-ԱՏՀ գործիքների կիրառության նոր մոդելներ

Նոյեմբերի 23, 2021
Լուրեր կազմակերպություններից

ՀՀ գիտությունների ազգային ակադեմիայի երկրաբանական գիտությունների ինստիտուտի գեոինֆորմատիկայի լաբորատորիան մշակում է Երկրի հեռազննման տվյալների և վեբ-ԱՏՀ (աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգեր) գործիքների՝ մի շարք ոլորտներում կիրառության նոր մոդելներ:

Երկրի հեռազննման տվյալների և վեբ-ԱՏՀ գործիքների հիման վրա մշակվել են մակերևութային ջրային ռեսուրսների որակական և քանակական փոփոխությունների գնահատման մոդել, ջրհավաք ավազանում ձյան շերտի և ջրային օբյեկտների լցվածության միջև կապի ուսումնասիրության մոդել, կազմվել է անտառային հրդեհների վտանգի գնահատման և բռնկման կանխատեսման համակարգի հայեցակարգային առաջարկ:

«Վերջին տարիներին լաբորատորիայի հետազոտական հիմնական ուղղությունը Երկրի հեռազննման տվյալների և վեբ-ԱՏՀ գործիքների կիրառությունն է ջրային ռեսուրսների քանակական ու որակական ցուցանիշների և դրանց փոփոխությունների գնահատման, բնական աղետների վտանգի և ռիսկի գնահատման և քարտեզագրման, կլիմայական փոփոխությունների վերլուծության ասպարեզում։ Մշակվել են տարբեր հայեցակարգային բազմագործոն մոդելներ, որոնք թույլ են տալիս գնահատել ջրհավաք ավազանում ձյան շերտի բարձրության և ջրային օբյեկտների լցվածության միջև կապերը, հաշվարկել գետի կամայական կտրվածքում առավելագույն, նվազագույն և միջին հոսքի ծավալը, գնահատել և կանխատեսել սողանքների ակտիվացման, քարաթափումների, անտառային հրդեհների բռնկման և հեղեղումների վտանգները։ Բազմագործոն ասելով՝ հասկանում ենք, որ դիտարկվում են բնական երևույթը կամ պրոցեսը ձևավորող և դրա վրա ազդող տարատեսակ պարամետրեր՝ ռելիեֆ, երկրաբանություն, կլիմայական պարամետրեր, մակերևութային և ստորերկրյա ջրեր, հողատեսքեր և հողօգտագործում, մարդածին ազդեցություններ և այլն։ Այսպիսի բազմագործոն վերլուծությունները հնարավոր են դառնում արբանյակային պատկերների, հիդրոօդերևութաբանական վերգետնյա մոնիթորինգի, դաշտային ուսումնասիրությունների տվյալների միջև կապերի հաստատմամբ և ԱՏՀ վերլուծական մոդելների նախագծմամբ ու կիրառմամբ»,- բացատրում է ՀՀ ԳԱԱ երկրաբանական գիտությունների ինստիտուտի գեոինֆորմատիկայի լաբորատորիայի տնօրեն Ալեքսանդր Առաքելյանը։

Գեոինֆորմատիկայի լաբորատորիայում Գերմանիայի Հելմհոլցի բնապահպանական հետազոտությունների կենտրոնի ու Դարմշտադտի տեխնիկական համալսարանի և ԱՄՆ Միջազգային զարգացման գործակալության «Գիտական առաջադեմ տեխնոլոգիաների օգտագործում և համագործակցություն՝ հանուն ռեսուրսների համալիր պահպանության» (ԱՄՆ ՄԶԳ ԳԱՏՕ/USAID ASPIRED) ծրագրի հետ համագործակցությամբ կատարվել է նաև Արարատյան արտեզյան ավազանի ստորերկրյա ջրերի ձևավորման հասակի և ծագման վերլուծություն։ Նոր հետազոտական մեթոդներով ստացված տվյալները վկայում են, որ Արարատյան ավազանի ստորերկրյա ջրերը ունեն խոցելիության բարձր մակարդակ մարդածին ազդեցությունների և կլիմայական փոփոխությունների նկատմամբ։ «Կիսաանապատային պայմաններում արտեզյան ավազանի ջրերի՝ տարիներ շարունակ անխնա գերօգտագործումը, հատկապես ձկնաբուծական նպատակներով, հանգեցրել է ավազանում անշրջելի փոփոխությունների, ինչի արդյունքում՝ բարձրարժեք ստորերկրյա ջրային պաշարների քանակական և որակական ցուցանիշների բարելավման համար կպահանջվեն տասնամյակներ։ Արարատյան ավազանի ջրային ռեսուրսների արդյունավետ կառավարման ուղղությամբ անհետաձգելի միջոցառումների ձեռնարկումն ունի կենսական նշանակություն ամբողջ հանրապետության ջրային անվտանգության տեսակետից»,- նշում է Ալեքսանդր Առաքելյանը։

Երկրաբանական գիտությունների ինստիտուտի գեոինֆորմատիկայի լաբորատորիայի աշխատակիցների՝ ջրային ռեսուրսների կառավարման, աղետների ռիսկի գնահատման և վաղ ազդարարման համակարգերի մշակման ուղղություններով տարբեր տարիներին կատարված աշխատանքների արդյունքները ներդրվել են կիրառության ՀՀ շրջակա միջավայրի և արտակարգ իրավիճակների նախարարություններում։

Նշված գիտական արդյունքները ստացվել են ՀՀ ԳԱԱ երկրաբանական գիտությունների ինստիտուտի բազային ֆինանսավորման ծրագրի շրջանակում և ՄԱԶԾ-ի, Համաշխարհային բանկի, Գերմանիայի տեխնիկական համագործակցության ընկերության, Ճապոնական միջազգային համագործակցության գործակալության, Եվրամիության և այլ դոնորների կողմից:

Արարատյան արտեզյան ավազանի ստորերկրյա ջրերի ձևավորման հասակի և ծագման վերլուծությանը նվիրված հոդվածն այս տարի հրատարակվել է միջազգային «Hydrogeology Journal» ամսագրում (ազդեցության գործակից/Impact factor = 3.178)՝ Գեոինֆորմատիկայի լաբորատորիայի, ԱՄՆ ՄԶԳ ԳԱՏՕ (USAID ASPIRED) ծրագրի և Հելմհոլցի բնապահպանական հետազոտությունների կենտրոնի ու Դարմշտադտի տեխնիկական համալսարանի հետ համագործակցության արդյունքում: Աղետների ռիսկի գնահատման և քարտեզագրման ուղղությամբ մշակումները և ձեռքբերումները ներկայացվել են «Natural Hazards» պարբերականում (ազդեցության գործակից/Impact factor = 2.254) լույս տեսած «Toward a disaster risk assessment and mapping in the virtual geographic environment of Armenia» հոդվածում։

Նյութի աղբյուրը. ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարություն

  • Comment planifier la séquence d’apprentissage. Օտար լեզվի ուսումնական միավորի պլանավորումը

    Դասընթացը նախատեսված է օտար լեզուն դասավանդող ուսուցիչների համար։ Այն միտված է օգնելու վերջիններին արդյունավետ պլանավորել ուսուցանվող ուսումնական միավորը, օրվա դասը՝ հիմնվելով պետական չափորոշիչների, ԼԻԵՇ-ի հիմնական պահանջների, ինչպես նաև ուսումնառության համընդհանուր ձևավորման արդի պահանջների վրա։Դասընթացը ֆրանսերենով է։Դասընթացի ավարտին մասնակիցները կիմանան ինչ է ուսումնական միավորը, որոնք են նրա ենթամիավորները, դասի պլանավորման փուլերը ,կծանոթանան  ուսուցման արդյունավտ մեթոդներին և գնահատման անհրաժետությանն ու ձևերին։Կկարողանան արդյունավետ պլանավորել ուսումնական միավորը, օրվա դասը, մշակել արդյունավետ գործողություններ դասի վերջնարդյունքներին հասնելու համար, կիրառել գնահատման համապատասխան գործիքներ։

  • Պարամետրական հավասարումների և անհավասարումների լուծման գրաֆիկական եղանակ

    Պարամետր պարունակող խնդիրները մաթեմատիկայի դպրոցական դասընթացում  դասվում են համեմատաբար բարդերի շարքին: Ավելին,  դրանց լուծումը հաճախ պա- հանջում  է  ստեղծագործական մոտեցում: Դպրոցի ավարտական քննությունների փորձը ցույց է տալիս, որ սովորողների մեծամասնությունը  դժվարանում է պարամետրերով խնդիրներ լուծելիս: Պատճառները տարբեր են։ Շատերիս կարծիքով, կարելի է վկայակոչել հետևյալ նկատառումները, որոնք խոչընդոտում են թեմայի յուրացմանը.սովորողների կողմից ֆունկցիաների հատկությունների մեխանիկական սերտումը«պարամետր» հասկացության ոչ ճիշտ ըմբռնումըոչ բոլոր արժեքների քննարկումըառաջադրանքի պահանջի ոչ ճիշտ ըմբռնումըինչպես նաև, ժամանակի առումով, թեմայի կտրվածությունը ձեռք  բերած գիտելիքներիցՊարամետրով հավասարումների և անհավասարումների լուծման ժամանակ առանձնակի ուշադրություն պետք է դարձնել «հավասարման կամ անհավասարման լուծում» և «խնդրի լուծում» հասկացություններին:   Պարամետրերով խնդիրների լուծման ժամանակ հնարավոր են լուծման տարբեր մեթոդներ: Բնականաբար, ավելի էֆեկտիվ է համարվում խնդրին այնպիսի մոտե- ցումը, որտեղ անալիտիկ լուծումը հնարավորության դեպքում զուգակցվում է լուծ- ման գրաֆիկական կամ սխեմատիկ մեկնաբանությամբ, իհարկե, երբեք չպետք է ան- տեսվի պարամետրի թույլատրելի արժեքների բազմության(ԹԱԲ) հարցը, որն այն- քան կարևոր է խնդրի լուծման փուլեր հանդիսացող՝ վերլուծությունն  ու  հետազո- տումն անցկացնելիս:

  • Использование ИКТ в обучении русскому языку

    «Язык — это история народа. Язык — это путь цивилизации и культуры. Поэтому-то изучение и сбережение русского языка является не праздным занятием от нечего делать, но насущной необходимостью».  А. И. Куприн 

  • Հայդուկներ

    Ովքե՞ր էին ֆեդայինները….  ֆիդայիներ, ֆիդայիները կամ հայդուկներըԱրևմտյան Հայաստանում ժողովրդական վրիժառուներն էին։ Նրանք հանուն հայրենիքի՝ Արևմտյան Հայաստանի ազատագրության համար ընտրել էին անհատական-պարտիզանական ընդվզումը։ Հայ ֆիդայիները հանդես էին գալիս թե՛ անհատապես, թե՛ խմբերով։ Առաջին հայ ֆիդայական խմբերը հանդես են եկել 1880-ական թվականների կեսերին, որոնց ղեկավարներից էին Մարգար Վարժապետը, Արաբոն, Աչգբաշյանն և այլք։ Ֆիդայական շարժումը շարունակվում է նաև հետագա տարիներին։

  • Երկարություն, զանգված, ժամանակ

  • ինտեգրված դասընթաց 2-րդ դասարան

      Դասընթացի հիմնական նպատակն է աշխարհի ամբողջականության, բազմազանության ւ փոխադարձ կապերի, բնության երևույթների միասնականության մասին նախնական պատկերացումների ձևավորումը, մարդկանց և բնության հետ փոխհարաբերություններում պատասխանատու վարք դրսևորելու կարողությունների ձևավորումը։ Դասընթացի հիմնական խնդիրներն են՝Տարբերակել կենդանի և անկենդան բնության, մարդու և բնության ստեղծած օբյեկտները՝ նկարագրելով դրանց առանձնահատկությունները,տեսնել և նկարագրել բնության բազմազանությունը,դիտարկումներով և փորձերով բացահայտել, որ կենդանի բնությունը ջրի, օդի, լույսի, ջերմության և բնակության վայրի կարիք ունիդիտարկումներով և փորձերով համոզվել, որ բույսերն ու կենդանիները փոխադարձաբար կապված են։Դասընթացի ընդհանրական չափորոշչային վերջնարդյունքներն են՝ տարբերակել և բնութագրել բնության կենդանի և անկենդան օբյեկտները,դրանց փոխկապակցվածության և փոխազդեցության օրինակներ բերել,ներկայացնել տարբեր բնական գործոնների ազդեցությունը բույսերի աճի և զարգացման վրա՝ հող, ջուր, օդ, լույս, ջերմություն,բնութագրել տարբեր տարածքներին բնորոշ կենդանիների, բույսերի և մարդկանց բազմազանությունն ու հարմարվողականությունը միջավայրին, այդ բազմազանության պահպանման անհրաժեշտությունը,նկարագրել, հիմնավորել, որ բնության մեջ գտնվող բուսական և կենդանական տեսակները դասակարգվում են ըստ տարբեր բնութագրերի,տարբերակել և նկարագրել բույսերի հիմնական մասերը, նկարագրել դրանց հիմնական գործառույթները, հետազոտել, ներկայացնել սերմերի ծլման, աճի գործընթացը և անհրաժեշտ հիմնական պայմանները,բացատրել և ընդհանրացնել որ բոլոր կենդանի օրգանիզմները բազմանում և առաջացնում են իրենց նման, բայց ոչ կրկնօրինակ սերունդ,բացատրել, թե մարդը, կենդանիները և բույսերը որտեղից են ստանում իրենց սնուննդը, նշել, որ մարդը և կենդանիները սնվում են բույսերով և այլ կենդանիներով, սնման շխթաների պարզ օրինակներ բերել։<<Բնությունն  իմ շուրջ>> թեմայի դասերը՝Դաս 1 - Ի՞նչ է բնությունըԴաս 2 - Կենդանի և անկենդան բնությունԴաս 3 - ԲույսերԴաս 4 - Բույսերի բազմազանությունըԴաս 5 - Բույսերը և մարդըԴաս 6 - Վայրի և մշակովի բույսերԴաս 7 - Երկրագնդի մյուս բնակիչներըԴաս 8 - ՄիջատներԴաս 9- ԹռչուններԴաս 10 - Ջկներ, երկկենցաղներ, սողուններԴաս 11- ԿաթնասուններԴաս 12 - Ընտանի և վայրի կենդանիներ, մարդը և կենդանիներըԴաս 13 - Փոփոխությունները բնության մեջ

  • Կերպարվեստի միջոցով մարդու աշխարհայացքի զարգացում

    Բարի գալուստ << Կերպարվեստի միջոցով մարդու աշխարհայացքի զարգացում>>հեռավար դասընթացին:Իմանալով ,որ «Մարդն ապրում և գործում է, ըստ իր աշխարհայացքի».Դասընթացի ընթացքում ուսումնասիրելու եք կերպարվեստի ճյուղերը,ժանրերը,արվեստի ճյուղերի հանրահայտ ներկայացուցիչների կյանքն ու գործունեությունը:Տեսական և գործնական այս դասընթացների միջոցով կզարգացնեք ձեր աշխարհայացքը ,զուգահեռ կզարգացնեք կամ  ձեռք կբերեք գծանկարի,գունանկարի կատարման նոր  կարողությունները :

  • 5-րդ դարի հայ մատենագրությունը

    Համառոտ տեղեկություններ 5-րդ դարի մատենագրության մասին 

  • 5-րդ դարի հայ մատենագրությունը

    Համառոտ տեղեկություններ 5-րդ դարի մատենագրության մասին 

  • Եվրոպա