ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԿՐԹԱԿԱՆ ՄԻՋԱՎԱՅՐ
ՊՈՐՏԱԼ
ԿՐԹԱԿԱՆ
ՖՈՐՈՒՄ
ՊԱՇԱՐՆԵՐԻ
ՇՏԵՄԱՐԱՆ
ՀԵՌԱՎԱՐ
ՈՒՍՈՒՑՈՒՄ
ԻՆՏԵՐԱԿՏԻՎ
ՈՒՍՈՒՑՈՒՄ
ԿԿՏ
ՀԱՄԱԿԱՐԳ

Անմահ Թումանյանը

Մարտի 4, 2019
Սփյուռքի լրատու

Տիեզերքում աստվածային մի ճամփորդ է իմ հոգին․
Երկրից անցվոր , երկրի փառքին անհաղորդ է իմ հոգին․
Հեռացել է ու վերացել մինչ աստղերը հեռավոր,
Վար մնացած մարդու համար արդեն խորթ է իմ հոգին։

       Կան հեղինակներ ,որոնք գրականության մեջ իրենցով ժամանակաշրջան են գծում, ձևավորում, և ժողովուրդը, ծնված օրվանից, շնչում,  ապրում է նրանց ստեղծածով, լցնում հոգու դատարկ անկյունները։ Այդպիսիներից  է Ամենայն Հայոց Բանաստեղծը՝ անմահ Թումանյանը, որը դարձավ հայ գրականության  «գոհարակերտ բարձունքը»։

      Հ․ Թումանյանը այն եզակիներից էր, որ զրույցի էր  նստել աստծու հետ, որ երկրայինը տիեզերքի անհունությանն էր  հասցրել։ Նա իր հանճարեղ գրչով ստեղծեց գլուխգործոցներ, որոնք մեր ժողովրդի շուրթերին են և ծնված օրվանից  ուղեկցում են մեզ մեր ողջ կյանքի ընթացքում։

     Հայաստանում և սփյուռքում թևածում, ճախրում են թումանյանական օրերը։

     Փետրվարի քսանչորսը ՌԴ Տյումեն քաղաքի Մ․ Մաշտոցի անվան մշակույթի կենտրոնում հաճելիորեն սպասված օր էր։ Կարծես երկնային հզոր մի ուժ ցրեց մեգը, և ցոլաց արևը՝  հաստատելու՝  «Արևի նման նայեք աշխարհին» թումանյանական  ձոնը։

      Եվ սկսվեց։ Տիկին Լուսինեի սաների զրնգուն ձայները լցրեցին դահլիճը Թումանյանի շնչով։ Հպարտ կեցվածքով կանգնած երեխաները գիտակցում էին իրենց ասածի կարևորությունը։

  Սկսեցին բանաստեղծություններով, այնուհետև մտան Թումանյանի հեքիաթների կախարդական աշխարհը։ Հրաշալին այն էր, որ ոչ միայն ներկայացնում էին հեքիաթների հերոսներն, այլև մեկնաբանում , բացատրում էին հեքիաթների իմաստն ու խորհուրդը։ Ուսուցչուհին նրանց հասկանալի էր դարձրել այն գաղափարը, որ Թումանյանի հեքիաթներում լավագույն ցանկությունների իրականացումը կատարվում է բարդ պայքարի միջոցով , որ դրանցում գլխավոր հերոսը ժողովուրդն է՝ շատ հաճախ՝ միամիտ ու պարզ ։ Հրաշալի կատարում էր «Քաջ Նազարի» մեկնաբանությունն ու երգ-պարը Տիգրանի կատարմամբ։ Բեմականացվեց նաև «Կիկոսի մահը» (ղեկավար՝ ընկեր Բագրատ)։ Երեխաները խաղում էին շատ բնական՝ առաջացնելով ներկաների լիաթոք ծիծաղը։

   Իսկ երբ ամենափոքրիկ մասնակիցները՝ տիկին Հերմինեի սաները, իրենց կարմիր շորիկներով, կարմիր տոտիկներով կատարեցին «Կաքավիկ»-ը, դահլիճը հրճվալից ծափահարում էր։

    Միջոցառումը շարունակեցին բարձր տարիքի աշակերտները։ Նրանք ներկայացրին Թումանյանի բարդ ու անձնվեր կյանքը , զորավար Անդրանիկի կոչը հայ երիտասարդներին, Թումանյանի բաց նամակը։ Առնական, հզոր ձայներով որդեցին հայրենասիրական բանաստեղծությունները , որոնցում արտացոլված են հայ ժողովրդի դարավոր պատմությունը, մաքառումների և անցած տանջալից ուղու, և , ամենակարևորը, հայրենիքի անպարտելիության վեհ գաղափարը։

    Ապա երևացին հայոց բնության պատկերները , որոնք «Ախ, ինչ լավ է․․․» երգի ( Արսենի անզուգական կատարմամբ) միջոցով մեզ տեղափոխեցին Լոռու չքնաղ բնությունը, ուր լսվում է հովվի՝  կախարդական, հայի հոգու նուրբ լարը թրթռացնող՝  շվու դյութիչ ձայնը:

  «Անուշ»-ի առաջին երգի ասմունքից հետո «Ամպի տակից» երգի տակ հեզաճկուն աղջիկների կուժերով հրաշալի պարը (պարուսույց ընկեր Կարինե)  բերկրանքով լցրեց ներկաների հոգիները։

  Միջոցառման հուզիչ պահը ծնողների և հրավիրվածների անմիջական մասնակցությունն էր։ Գրեթե բոլորն արտասանում էին իրենց սիրած հատվածները պոեմներից, քառյակները,ձայնակցում էին  երգերին։

  Իսկ «Անմահ Թումանյան» երգը  (Արսենի կատարմամբ)  դարձավ Մեծն Թումանյանի անմահության անկրկնելի հիմնը։

Հեղինակ՝ Մ․ Առաքելյան

  • Մեծ Հայքի անկախության վերականգնումը Բագրատունիների գլխավորությամբ

    Այս դասընթացը նախատեսված է դպրոցականների, ուսուցիչների, ինչպես նաև մեր պատմությամբ հետաքրքրվողների համար: Դասընթացի ընթացքում մենք կուսումնասիրենք Բագրատունիների գլխավորությամբ Մեծ Հայքում անկախ պետականության վերականգնման ու հետագա գործընթացների մասին: Արշակունյաց «Գահնամակում» Բագրատունիների տոհմը հիշատակվում է երկրորդը: Նրանց է պատկանել թագադիր ասպետի արքունի գործակալությունը, և հաճախ, ըստ իրենց պաշտոնի, անվանվել են Ասպետունի: Բագրատունիների ժառանգական տիրույթը Բարձր Հայք նահանգի Սպեր գավառն էր, իսկ Արշակունիների թագավորության վերացումից (428 թ.) հետո՝ նաև Այրարատ նահանգի Կոգովիտ գավառը՝ Դարույնք ամրոցով:  V դարի վերջին Սահակ Բագրատունին դարձել է Հայոց մարզպան: VII–VIII դարերում Բագրատունիները ներքաղաքական պայքարում մրցակցում էին Մամիկոնյանների հետ: VII դարում հայտնի էր Հայոց իշխան Աշոտ Բագրատունին: VIII դարում Հայոց իշխանի պաշտոնը մեծ մասամբ վարել են Բագրատունիները և քաղաքական ասպարեզից աստիճանաբար դուրս մղել Մամիկոնյաններին: VIII դարի վերջին նրանք հաստատվել են նաև Տայքի նահանգում ու Կղարջք գավառում (Գուգարքի նահանգ), իսկ IX դարի վերջին Վրաստանում հիմնել են վրաց Բագրատունիների արքայատունը:  IX դարի սկզբին Բագրատունիներն իրենց տիրույթներին են միավորել Տարոնը, Շիրակը, Արշարունիքը, Աշոցքը, Տաշիրը, Մոկքը, Սասունը, Շիմշատը, ապա` Այրարատի Ոստան Հայոցը: Այս շրջանում նրանց տոհմական կենտրոնը Բագարան քաղաքն էր: IX դարից Բագրատունիները դարձել են Հայաստանի ամենաազդեցիկ նախարարական տոհմը և ժառանգաբար կառավարել երկիրը նախ՝ որպես Հայոց իշխան, ապա՝ իշխանաց իշխան և Հայոց թագավոր (885 թ-ից): 

  • Ոզնին։ Հոմանիշ և հականիշ բառեր

    Հոմանիշ բառերՀայոց լեզուն շատ հարուստ է բառերով, այնքան հարուստ, որ հաճախ կարող ենք նույն նշանակությամբ տարբեր բառեր օգտագործել:Օրինակ՝Մառախուղը պատել է քաղաքը:Մշուշը պատել է քաղաքը:Մեգը պատել է քաղաքը:Նույն կամ մոտ իմաստ ունեցող բառերը կոչվում են հոմանիշ բառեր:Ինչքա՜ն միապաղաղ և անգույն կլիներ մեր լեզուն, եթե չլինեին հոմանիշ բառերը, որոնք զարդարում են խոսքը, դարձնում բազմազան, գեղեցիկ, բարեհունչ: Հականիշ բառեր   Ի՜նչ տարբեր են այս ծիծաղաշարժ ծաղրածուները՝ ուրախ և տխուր, նիհար և գեր:   Երևի նկատեցիր, որ այդ բառերը հակառակ իմաստ ունեն:Օրինակ՝   ուրախ և տխուր, նիհար և գեր:

  • Դանիել Վարուժան. կյանքի և ստեղծագործության ուղին

    Դասընթացի նպատակներ՝բանաստեղծական կյանքի և ստեղծագործության իմացությունարևմտահայերեն երկերը հասկանալու կարողության զարգացումպատկերավորման միջոցները տարբերակելու և սեփական խոսքում գործածելու կարողության զարգացումԴասընթացի թիրախային խումբ՝ սովորողներ, Դանիել Վարուժանի ստեղծագործությամբ հետաքրքրվողներԴասընթացավար՝ Ամալյա ԱլեքսանյանՏևողություն՝ 7 դասաժամԴասընթացի կառուցվածքը.Թեմա 1 Դանիել ՎարուժանԴ. Վարուժանի կյանքն ու ստեղծագործությունըԾննդավայրի անվան պատմությունՑեղասպանությունը և ՎարուժանըԳենտ քաղաքում հիշատակի հավերժացումՎարուժանը հեթանոսական շարժման պարագլուխԹեմա 2 «Ձոն» բանաստեղծությունը«Ցեղին սիրտը» ժողովածունԲանաստեղծության կառուցվածքային առանձնահատկություններըՎեցնյակների ուրույն իմաստըԲառային աշխատանքՈճավորում. «Վահագն» առասպելըԹեմա 3 «Նավասարդյան» բանաստեղծությունըԳրության շարժառիթներըԲառային աշխատանքՎերնագրի խորհուրդըՀեթանոսական ժամանակներ հիշեցնող խորհրդանշաններըԹեմա 4 «Անդաստան» բանաստեղծությունըանդաստանի արարողությունը գյուղերում հոգևորականների կողմիցբանաստեղծության կառուցվածքային առանձնահատկությունըաշխարհի չորս կողմերը և խաղաղության օրհներգությունըբառայի աշխատանքԹեմա 4 «Ցորյանի ծովեր» բանաստեղծությունը«Հացին երգը» ժողովածունԲառային աշխատանքԳյուղացու հիացմունքը իր կատարած գործի նկատմամբԲնանկարը բանաստեղծության մեջԹռչունների և ցորյանի ծովերի եգրըՀարցաշար

  • Դինամիկայի հիմունքները

     Դինամիկայի հիմունքները: Դինամիկան  մեխանիկայի այն բաժինն է, որն ուսումնասիրում է մեխանի-կական շարժման առաջացման պատճառները: Դինամիկայի հիմքում ընկած են Նյուտոնի երեք օրենք-ները: Այդ օրենքները Նյուտոնը ձևակերպել է վերլուծելով և ընդհանրացնելով Գալիլեյի փորձերից ստացված արդյունքները:                                                                                                                         Նյուտոնի առաջին օրենքը: Հաշվի առնելով իներցիայի օրենքի կարևորությունը՝ Նյուտոնը որոշ ընդհա-նրացում և ճշգրտում կատարելուց հետո այն դասեց դինամիկայի օրենքների շարքին ՝ որպես առանձին օրենք: Ընդհանրացումն այն է, որ մարմինը պահպանում է իր առագությունը ոչ միայն այլ մարմինների ազդեցության բացակայության, այլև դրանց հավասարակշռության դեպքում:Օրինակ՝ անկարգելորդը վայրէջքի վերջում շարժվում է հավասարաչափ, որովհետև պարանների կողմից նրա վրա ազդող ուժը հավասարակշռում է Երկրի  ձգողության ուժին: Նյուտոնի առաջին օրենքը ձևակերպվում է այսպես.   Գոյություն ունի այնպիսի իներցիալ համակարգեր, որտեղ մարմինը գտնվում է դադարի վիճակում կամ շարժվում է ուղղագիծ հավասարաչափ, եթե նրա վրա այլ մարմիններ չեն ազդում կամ այդ ազդեցութ-յունները համակշռված են:                                                                                  Նյուտոնի երկրորդ օրենքը: Մարմնի վրա ազդող ուժի ազդեցությամբ նրա ձեռք բերած արագացումը հավասար է այդ ուժի և մարմնի զանգվածի հարաբերությանը: Մաթեմատիկորեն Նյուտոնի երկրորդ օրենքը ներկա-ացվում է այսպես.  a=F/m որտեղ a-ն մարմնի արագացումն է, m-ը` զանգվածը, F-

  • Խաչատուր Աբովյանը՝ որպես հայ նոր գրականության հիմնադիր

    1. Խ. Աբովյանի կյանքն ու գործունեությունը:2. Ստեղծագործության ընդհանուր բնութագիրը:3. Խ. Աբովյանի մանկավարժական գործունեությունը:4. «Վերք Հայաստանի» վեպը՝ որպես հայ նոր գրականության զարգացման ուղեցույց:5. «Վերք Հայաստանի» վեպի բովանդակությունն ու գաղափարը:

  • Հնչյունափոխություն

    Շեշտի հետ կապված հնչյունափոխությունը կարևոր և առանցքային թեմա է մայրենիի դասընթացում:Այն հստակ հասկանալու համար պետք է հետևողական աշխատել յուրաքանչյուր աշակերտի հետ:

  • Թվի արկսինուսը, արկկոսինուսը, արկտանգենսը և արկկոտանգենսը

    Հակադարձ եռանկյունաչափական ֆունկցիաների1. Արկսինուս։2. Արկկոսինուս։3. Արկտանգենս։4. Արկկոտանգենս։

  • Մթնոլորտային ճնշման կախումը բարձրությունից

  • Աստղագիտություն

  • ԿԵՏԱԴՐԱԿԱՆ ՆՇԱՆՆԵՐ