ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԿՐԹԱԿԱՆ ՄԻՋԱՎԱՅՐ
ՊՈՐՏԱԼ
ԿՐԹԱԿԱՆ
ՖՈՐՈՒՄ
ՊԱՇԱՐՆԵՐԻ
ՇՏԵՄԱՐԱՆ
ՀԵՌԱՎԱՐ
ՈՒՍՈՒՑՈՒՄ
ԻՆՏԵՐԱԿՏԻՎ
ՈՒՍՈՒՑՈՒՄ
ԿԿՏ
ՀԱՄԱԿԱՐԳ

Սփյուռքի մասնակցությունը՝ նոր գաղափարներով և փորձով

Սեպտեմբերի 20, 2017
Պաշտոնական Սփյուռքի լրատու

Կ. Դեմիրճյանի անվան մարզահամերգային համալիրում մեկնարկել է «Փոխադարձ վստահություն, միասնականություն և պատասխանատվություն» Հայաստան-Սփյուռք 6-րդ համահայկական համաժողովը, որի շրջանակում տեղի են ունեցել 4 ուղղություններով նախատեսված 16 թեմատիկ նիստեր: «Հայապահպանության հիմնախնդիրներ» խորագրով «Մայրենի լեզուն և դպրոցը հայ ինքնության կռվան» թեմատիկ նիստը վարել է ՀՀ կրթության և գիտության նախարար Լևոն Մկրտչյանը։ Վերջինիս խոսքով՝ նիստի բոլոր զեկույցները նվիրված են հայապահպանության, կրթական համակարգի, Հայաստանի, Արցախի և Սփյուռքի հիմնախնդիրներին: «Մայրենի լեզվի և դպրոցի հիմնախնդիրները բազմաշերտ են, ուստի մեր փորձառու, մանկավարժական  հմտություններ ունեցող զեկուցողները, ովքեր նաև Սփյուռքում ղեկավարում են կրթական հաստատություններ և մշակութային միություններ, կներկայացնեն հայապահպանության, կրթության զարգացման իրենց տեսլականը և կառաջարկեն հիմնախնդիրների լուծումներ, որպեսզի մեր քննարկման վերջնարդյունքն ավելի առարկայական լինի»,-մասնավորապես նշել է Լևոն Մկրտչյանը:

Զեկույցով հանդես է եկել ՀՀ ԿԳ նախարարի տեղակալ Դավիթ Սահակյանը՝ «ՀՀ կրթական համակարգը և զարգացման հեռանկարները» թեմայով: Նախարարի տեղակալն իր զեկույցում, ընդգծելով  հայապահպանման հիմնախնդիրները և առկա մարտահրավերները, անդրադարձ է կատարել կրթության ոլորտում իրականացվող համաշխարհային գործընթացներին, մասնավորապես, նշելով. «Ժամանակակից աշխարհում հանրակրթության ոլորտում կարևոր են դառնում բարձր մակարդակի կոմպետենցիաները` գրելը, կարդալը, հաշվելը, վերարտադրելն արդեն բավարար չեն կարող համարվել: Բարձր կոմպետենցիաները ստեղծագործելու ունակություններն են, քննադատական մտածելակերպը, թիմային աշխատանքը, բարդ խնդիրներին հնարավոր լուծումներ տալը: Երբ խոսում ենք այս հմտությունների մասին, հասկանում ենք, որ դա պետք է կրթության մեջ դառնա պարտադիր բաղադրիչ: Մենք չենք կարող մեր քաղաքացուն դուրս թողել այդ համակարգից, այսինքն պիտի ձևավորենք մրցունակ քաղաքացի և երկիր: Այս իմաստով մենք հիմա ամբողջությամբ վերանայում ենք կրթական ծրագրերը` շեշտը դնելով թվարկված հմտությունների զարգացման վրա: Սակայն պետք է չմոռանալ, որ հանրակրթության մեջ 3 հիմնական բաղադրիչ կա. գիտելիքի փոխանցում, հմտությունների զարգացում և արժեհամակարգի ձևավորում: Այս երեք բաղադրիչն էլ կարևոր են և հավասարաչափ պետք է լինեն: Երբ մենք խոսում ենք հանրակրթության մասին հասկանում ենք, որ այն պետք է լինի ազգային: Մենք չենք կարող վերցնել արդեն կայացած որևէ կրթական ծրագիր, որը ապացուցել է իր կայունությունը աշխարհում և ուղղակի ներդնել կամ կիրառել Հայաստանում: Աշխարհում շատ լավ կրթական ծրագրեր կան, բայց չկա մի ծրագիր, որն իր առջև նպատակ է դրել ՀՀ քաղաքացի ձևավորելը: Երբ մենք խոսում ենք հայկական կրթության մասին, խոսքը միայն հայոց լեզվի մասին չէ: Վիլյամ Սարոյանը գրում էր անգլերենով, բայց՝ հայեցի: Այսինքն լեզուն պարտադիր պայման է հայեցի կրթության համար, բայց կան նաև այլ կարևոր պայմաններ, որոնցից մեկը նպատակադրումն է: Հանրակրթությունն իր առջև նպատակ է դնում առաջին հերթին ՀՀ քաղաքացու ձևավորումը:»,- նշել է Դավիթ Սահակյանը և անդրադարձ կատարել հանրային մտածելակերպի փոփոխության անհրաժեշտությանը. «Երբ խոսում ենք կրթական փոփոխությունների մասին, պետք է հասկանանք, որ կրթությունը ամենադժվար փոփոխվող ոլորտներից մեկն է: Կրթության ոլորտի ցանկացած փոփոխություն կապված է մարդու մտածելակերպի հետ:  Եթե մենք կրթության մեջ ուզում ենք նոր մոտեցում` նշանակում է ուսուցիչը, դպրոցի տնօրենը, ծնողը պետք է նորովի մտածեն, իսկ սովորողները այլ նպատակներով ու մտքերով պետք է մտնեն դպրոց: Հանրակրթության ոլորտում փոփոխություններ անելու համար անհրաժեշտ է միլիոնից ավելի մարդկանց մոտ ինչ-որ բան կարողանալ փոխել: Այս նպատակին հասնելու ամենակարճ ուղին մենք տեսնում ենք Հայաստանի  1400 դպրոցի տնօրենների և շուրջ 37000 ուսուցիչների միջոցով»:

 Նախարարի տեղակալը ներկայացրել է նաև վերջին շրջանում կրթական բնագավառի ձեռքբերումները, մասնավորապես անդրադարձ կատարելով «Դասավանդիր Հայաստան» շարժմանը, «Արարատյան բակալավրիատ» ծրագրին, Թումոյին, «Արմաթ» ինժեներական լաբորատորիաների ցանցին և այլն: Ամփոփելով զեկույցը Դավիթ Սահակյանը նշել է. «Միասնական գործունեությամբ մենք շատ բանի կարող ենք հասնել, իսկ Սփյուռքի մասնակցությունն այդ գործընթացում հիմնականում ակնկալում ենք նոր գաղափարների և փորձի տեսքով»:

Նիստի ընթացքում ելույթ են ունեցել Մերձավոր Արևելքի Հայ ավետարանական եկեղեցիների միության կենտրոնական մարմնի ատենապետ, Բեյրութի Հայկազյան համալսարանի նախագահ Փոլ Հայդոսթյանը (Լիբանան)՝  «Ապագայի Պահանջին Համապատասխան Դպրոցն ու Հայու Ինքնութիւնը» թեմայով, «Գալուստ Կիւլպէնկեան» հիմնարկության Հայկական համայնքների բաժանմունքի տնօրեն Ռազմիկ Փանոսյանը (Պորտուգալիա)՝ «Սփիւռքակենդրոն դաստիարակութիւն ու կրթական մօտեցումներու անհրաժեշտութիւն» թեմայով: Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցի միջոցառումները համակարգող Կանադայի հանձնախմբի նախագահ Մհեր Գարագաշյանը զեկուցել է «Հայեցի դաստիարակութիւնը 21-րդ դարու սեմին. Սփիւռքի հայկական դիմագծի պահապանման գերխնդիրը ու անոր կրթական ոլորտի մարտահրաւէրները» թեմայով, ՀԲԸՄ հայկական վիրտուալ համալսարանի հիմնադիր-նախագահ  Երվանդ Զորյանը (ԱՄՆ)՝ «Համացանցը և հայկական ինքնութիւնը» թեմայով, Ինֆորմացիոն տեխնոլոգիաների ձեռնարկությունների միության (ԻՏՁՄ) գործադիր տնօրեն Կարեն Վարդանյանը (Հայաստան)՝ «Արմաթ» ինժեներական լաբորատորիաները՝ որպես Սփյուռքում հայապահպանության և Հայաստանի համայնքային զարգացման հեռանկարային գործիք» թեմայով։ Լիբանանի Համազգային հայ կրթական և մշակութային միության կենտրոնական վարչության ատենապետ Մկրտիչ Մկրտչյանը ներկայացրել է  միության կողմից հայապահպանության ուղղությամբ իրականացված աշխատանքները, իսկ Երուսաղեմի Սրբոց Հակոբյանց միաբանության պատրիարքական փոխանորդ Հոգեշնորհ Տեր Ավետիս վրդ․ Իփրաճյանը խոսել է Սփյուռքում հայապահպանության երեք կարևոր գործոնների մասին՝ հայրենի հող, հայոց լեզու և Հայ Առաքելական եկեղեցի։

Նիստի ավարտին հայերենի երկու ճյուղերի՝ արևմտահայերենի և արևելահայերենի ուղղագրությունների միասնականացման առաջարկությամբ հանդես է եկել Սորբոնի համալսարանի պրոֆեսոր, լեզվաբան Հիլդա Գալֆայան-Փանոսյանը։

Ամփոփելով նիստը՝ ՀՀ կրթության և գիտության նախարար Լևոն Մկրչտչյանն առաջարկել է բոլոր դիտարկումներն ու նկատառումները ներկայացնել գրավոր՝ ընդգծելով, որ  անհրաժեշտության դեպքում կգումարվի ևս մեկ նիստ։

Նյութի աղբյուրը. ՀՀ կրթության և գիտության նախարարություն

  • Մեծ Հայքի անկախության վերականգնումը Բագրատունիների գլխավորությամբ

    Այս դասընթացը նախատեսված է դպրոցականների, ուսուցիչների, ինչպես նաև մեր պատմությամբ հետաքրքրվողների համար: Դասընթացի ընթացքում մենք կուսումնասիրենք Բագրատունիների գլխավորությամբ Մեծ Հայքում անկախ պետականության վերականգնման ու հետագա գործընթացների մասին: Արշակունյաց «Գահնամակում» Բագրատունիների տոհմը հիշատակվում է երկրորդը: Նրանց է պատկանել թագադիր ասպետի արքունի գործակալությունը, և հաճախ, ըստ իրենց պաշտոնի, անվանվել են Ասպետունի: Բագրատունիների ժառանգական տիրույթը Բարձր Հայք նահանգի Սպեր գավառն էր, իսկ Արշակունիների թագավորության վերացումից (428 թ.) հետո՝ նաև Այրարատ նահանգի Կոգովիտ գավառը՝ Դարույնք ամրոցով:  V դարի վերջին Սահակ Բագրատունին դարձել է Հայոց մարզպան: VII–VIII դարերում Բագրատունիները ներքաղաքական պայքարում մրցակցում էին Մամիկոնյանների հետ: VII դարում հայտնի էր Հայոց իշխան Աշոտ Բագրատունին: VIII դարում Հայոց իշխանի պաշտոնը մեծ մասամբ վարել են Բագրատունիները և քաղաքական ասպարեզից աստիճանաբար դուրս մղել Մամիկոնյաններին: VIII դարի վերջին նրանք հաստատվել են նաև Տայքի նահանգում ու Կղարջք գավառում (Գուգարքի նահանգ), իսկ IX դարի վերջին Վրաստանում հիմնել են վրաց Բագրատունիների արքայատունը:  IX դարի սկզբին Բագրատունիներն իրենց տիրույթներին են միավորել Տարոնը, Շիրակը, Արշարունիքը, Աշոցքը, Տաշիրը, Մոկքը, Սասունը, Շիմշատը, ապա` Այրարատի Ոստան Հայոցը: Այս շրջանում նրանց տոհմական կենտրոնը Բագարան քաղաքն էր: IX դարից Բագրատունիները դարձել են Հայաստանի ամենաազդեցիկ նախարարական տոհմը և ժառանգաբար կառավարել երկիրը նախ՝ որպես Հայոց իշխան, ապա՝ իշխանաց իշխան և Հայոց թագավոր (885 թ-ից): 

  • Ոզնին։ Հոմանիշ և հականիշ բառեր

    Հոմանիշ բառերՀայոց լեզուն շատ հարուստ է բառերով, այնքան հարուստ, որ հաճախ կարող ենք նույն նշանակությամբ տարբեր բառեր օգտագործել:Օրինակ՝Մառախուղը պատել է քաղաքը:Մշուշը պատել է քաղաքը:Մեգը պատել է քաղաքը:Նույն կամ մոտ իմաստ ունեցող բառերը կոչվում են հոմանիշ բառեր:Ինչքա՜ն միապաղաղ և անգույն կլիներ մեր լեզուն, եթե չլինեին հոմանիշ բառերը, որոնք զարդարում են խոսքը, դարձնում բազմազան, գեղեցիկ, բարեհունչ: Հականիշ բառեր   Ի՜նչ տարբեր են այս ծիծաղաշարժ ծաղրածուները՝ ուրախ և տխուր, նիհար և գեր:   Երևի նկատեցիր, որ այդ բառերը հակառակ իմաստ ունեն:Օրինակ՝   ուրախ և տխուր, նիհար և գեր:

  • Դանիել Վարուժան. կյանքի և ստեղծագործության ուղին

    Դասընթացի նպատակներ՝բանաստեղծական կյանքի և ստեղծագործության իմացությունարևմտահայերեն երկերը հասկանալու կարողության զարգացումպատկերավորման միջոցները տարբերակելու և սեփական խոսքում գործածելու կարողության զարգացումԴասընթացի թիրախային խումբ՝ սովորողներ, Դանիել Վարուժանի ստեղծագործությամբ հետաքրքրվողներԴասընթացավար՝ Ամալյա ԱլեքսանյանՏևողություն՝ 7 դասաժամԴասընթացի կառուցվածքը.Թեմա 1 Դանիել ՎարուժանԴ. Վարուժանի կյանքն ու ստեղծագործությունըԾննդավայրի անվան պատմությունՑեղասպանությունը և ՎարուժանըԳենտ քաղաքում հիշատակի հավերժացումՎարուժանը հեթանոսական շարժման պարագլուխԹեմա 2 «Ձոն» բանաստեղծությունը«Ցեղին սիրտը» ժողովածունԲանաստեղծության կառուցվածքային առանձնահատկություններըՎեցնյակների ուրույն իմաստըԲառային աշխատանքՈճավորում. «Վահագն» առասպելըԹեմա 3 «Նավասարդյան» բանաստեղծությունըԳրության շարժառիթներըԲառային աշխատանքՎերնագրի խորհուրդըՀեթանոսական ժամանակներ հիշեցնող խորհրդանշաններըԹեմա 4 «Անդաստան» բանաստեղծությունըանդաստանի արարողությունը գյուղերում հոգևորականների կողմիցբանաստեղծության կառուցվածքային առանձնահատկությունըաշխարհի չորս կողմերը և խաղաղության օրհներգությունըբառայի աշխատանքԹեմա 4 «Ցորյանի ծովեր» բանաստեղծությունը«Հացին երգը» ժողովածունԲառային աշխատանքԳյուղացու հիացմունքը իր կատարած գործի նկատմամբԲնանկարը բանաստեղծության մեջԹռչունների և ցորյանի ծովերի եգրըՀարցաշար

  • Դինամիկայի հիմունքները

     Դինամիկայի հիմունքները: Դինամիկան  մեխանիկայի այն բաժինն է, որն ուսումնասիրում է մեխանի-կական շարժման առաջացման պատճառները: Դինամիկայի հիմքում ընկած են Նյուտոնի երեք օրենք-ները: Այդ օրենքները Նյուտոնը ձևակերպել է վերլուծելով և ընդհանրացնելով Գալիլեյի փորձերից ստացված արդյունքները:                                                                                                                         Նյուտոնի առաջին օրենքը: Հաշվի առնելով իներցիայի օրենքի կարևորությունը՝ Նյուտոնը որոշ ընդհա-նրացում և ճշգրտում կատարելուց հետո այն դասեց դինամիկայի օրենքների շարքին ՝ որպես առանձին օրենք: Ընդհանրացումն այն է, որ մարմինը պահպանում է իր առագությունը ոչ միայն այլ մարմինների ազդեցության բացակայության, այլև դրանց հավասարակշռության դեպքում:Օրինակ՝ անկարգելորդը վայրէջքի վերջում շարժվում է հավասարաչափ, որովհետև պարանների կողմից նրա վրա ազդող ուժը հավասարակշռում է Երկրի  ձգողության ուժին: Նյուտոնի առաջին օրենքը ձևակերպվում է այսպես.   Գոյություն ունի այնպիսի իներցիալ համակարգեր, որտեղ մարմինը գտնվում է դադարի վիճակում կամ շարժվում է ուղղագիծ հավասարաչափ, եթե նրա վրա այլ մարմիններ չեն ազդում կամ այդ ազդեցութ-յունները համակշռված են:                                                                                  Նյուտոնի երկրորդ օրենքը: Մարմնի վրա ազդող ուժի ազդեցությամբ նրա ձեռք բերած արագացումը հավասար է այդ ուժի և մարմնի զանգվածի հարաբերությանը: Մաթեմատիկորեն Նյուտոնի երկրորդ օրենքը ներկա-ացվում է այսպես.  a=F/m որտեղ a-ն մարմնի արագացումն է, m-ը` զանգվածը, F-

  • Խաչատուր Աբովյանը՝ որպես հայ նոր գրականության հիմնադիր

    1. Խ. Աբովյանի կյանքն ու գործունեությունը:2. Ստեղծագործության ընդհանուր բնութագիրը:3. Խ. Աբովյանի մանկավարժական գործունեությունը:4. «Վերք Հայաստանի» վեպը՝ որպես հայ նոր գրականության զարգացման ուղեցույց:5. «Վերք Հայաստանի» վեպի բովանդակությունն ու գաղափարը:

  • Հնչյունափոխություն

    Շեշտի հետ կապված հնչյունափոխությունը կարևոր և առանցքային թեմա է մայրենիի դասընթացում:Այն հստակ հասկանալու համար պետք է հետևողական աշխատել յուրաքանչյուր աշակերտի հետ:

  • Թվի արկսինուսը, արկկոսինուսը, արկտանգենսը և արկկոտանգենսը

    Հակադարձ եռանկյունաչափական ֆունկցիաների1. Արկսինուս։2. Արկկոսինուս։3. Արկտանգենս։4. Արկկոտանգենս։

  • Մթնոլորտային ճնշման կախումը բարձրությունից

  • Աստղագիտություն

  • ԿԵՏԱԴՐԱԿԱՆ ՆՇԱՆՆԵՐ