ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԿՐԹԱԿԱՆ ՄԻՋԱՎԱՅՐ
ՊՈՐՏԱԼ
ԿՐԹԱԿԱՆ
ՖՈՐՈՒՄ
ՊԱՇԱՐՆԵՐԻ
ՇՏԵՄԱՐԱՆ
ՀԵՌԱՎԱՐ
ՈՒՍՈՒՑՈՒՄ
ԻՆՏԵՐԱԿՏԻՎ
ՈՒՍՈՒՑՈՒՄ
ԿԿՏ
ՀԱՄԱԿԱՐԳ

Ամփոփվեցին «Արի տուն-2017» ծրագրի Հայոց լեզվի ուսուցման դասընթացի արդյունքները

Սեպտեմբերի 12, 2017
Սփյուռքի լրատու

Սեպտեմբերի 5-ին ՀՀ սփյուռքի նախարարությունում տեղի ունեցավ «Արի տուն-2017» ծրագրի Հայոց լեզվի ուսուցման 5-օրյա դասընթացի ամփոփում՝ ՀՀ սփյուռքի նախարարության Համահայկական ծրագրերի վարչության աշխատակիցների և դասընթացների ուսուցիչների մասնակցությամբ:

«Հայերն այսօր»-ի փոխանցմամբ՝ Համահայկական ծրագրերի վարչության պետ Գագիկ Գյանջումյանը ողջունեց ծրագրի մասնակից ուսուցիչներին՝ 8 փուլերին անցկացրած դասերը կազմակերպված և արդյունավետ անցկացնելու համար: Գիտակրթական ծրագրերի բաժնի պետ Սիրվարդ Համբարյանը ամփոփեց դասընթացների արդյունքները, առանձնացրեց այս տարվա առանձնահատուկ կողմերը, նշեց այն բացթողումները, որոնք, թերևս, աննկատելի էին, սակայն այդ ուղղությամբ և հաջորդ տարվա դասընթացները կազմակերպելիս, ծրագրավորելիս և խմբերում աշխատելիս՝ պետք է հաշվի առնվեն և դասընթացներում կիրառվող մեթոդները կատարելագործվեն: Վերջինս նաև ուշադրություն դարձրեց հենց լեզվական իմացության մակարդակներին համապատասխան աշխատանքի նոր, գրավչական լեզվուսուցման մեթոդներին, եղանակներին, դիդակտիկ միջոցներին: Միաժամանակ առաջարկվեց սոցիալական ցանցում ունենալ խումբ և շարունակել քննարկումները թե´ միմյանց միջև, թե´ մասնակից երեխաների հետ:

Ծավալվեց քննարկում, ուր հանդես եկան բոլոր ուսուցիչները՝ վերլուծելով անցկացրած դասերը: Նրանք մատնանշեցին դասավանդվող խմբերի առանձնահատկությունները, դասապրոցեսներից առանձնացրեցին առանձին դրվագներ, խոսեցին բնակության երկրի լեզվական հիմքով մասնագիտացված աշխատանքի մասին:

ՌԴ-ում ՀՀ դեսպանությանը կից Մոսկվայի «Վերածնունդ» կիրակնօրյա դպրոցի տնօրեն, մ.գ.թ. Շողիկ Փահլևանյանը, ով հրավիրյալ ուսուցիչ է «Արի տուն» ծրագրում,  ընդգծեց, որ ամենակարևորը այս ծրագրում Սփյուռքից ժամանած հայ պատանիներին ու աղջիկներին «հայ մկրտելն է», որի հավաստիքը  իրենց պաստառներում ու գրավոր շարադրանքում  արտացոլված խորհրդանիշներն ու եզրահանգումներն են: Զեկուցողը  վկայեց, որ արիտունցիներին մշտապես պատգամել է շնորհակալ լինել իրենց նախնիներին ու արժևորել նրանց արժեքները, քանի որ նրանք են հայ ժողովրդի ապագան: Հավելեց նաև, որ մասնակիցների  70 տոկոսը գրաճանաչ էին,  իսկ մնացյալը՝ մասամբ  կամ ընդհանրապես չէին տիրապետում հայոց այբուբենին, բանավոր հայերենին (բարբառային կամ խոսակցական-կենցաղային հայերենին): Ունենալով  օտարախոս սփյուռքահայերին հայոց լեզու դասավանդելու  շուրջ երեք տասնամյակի փորձ՝ իբրև դասագիրք տիկին Փահլևանյանը կիրառել է իր հեղինակային ձեռնարկները՝ «Ռուս-հայերեն զրուցարանը», «Ռուսերեն-անգլերեն-հայերեն զրուցարանը», «Ռուսալեզու միջավայրում հայ երեխաների գրաճանաչության կազմակերպման առանձնահատկությունները», «Հայկական անձնանունների բառարանը», «Հայկական երգերի ժողովածուն»:

Հաջորդիվ ներկայացրեց ուսուցչական կազմի փորձի արդյունքում ձևավորված եզրակացություններն ու առաջարկները. դասերի տևողության երկարացում, արդիական դիդակտիկ նյութերի և զննական պարագաների ապահովում:

Հաջորդ զեկուցողը՝ բ.գ.թ. ՀՀ ԳԱԱ Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի բանահյուսության բաժնի գիտաշխատող Լուսինե Հայրիյանը, իր խոսքում շեշտեց, որ դասընթացները հարթակ են հանդիսանում նաև երեխաների ստեղծագործ ոգու և երևակայության արթնացման համար, քանզի պատանիները խանդավառությամբ են մասնակցում հայրենի բնօրրանը խորհրդանշող պաստառների կերտմանն ու ձևավորմանը, դառնում ազգային շուրջպարի բռնված շղթայի մի օղակը կամ ստեղծում հանրահռչակ առակների, հեքիաթների իրենց տարբերակները, թղթին հանձնում իրենց մտքի թռիչքն ու ապրումները:

Զեկուցողը խոսեց նաև հայրենաճանաչության և ինքնազարգացման նպատակներով արիտունցիներին տրվող ցանկ-ընտրանու մասին, որտեղ ներառված են հայ հին և նոր գրականության գլուխգործոցների վերնագրեր, համաշխարհային կշիռ ունեցող հայ հեղինակների ստեղծագործություններ, նաև հայոց էթնոմշակութային ուրույն հատկանիշները ընդգծող և պատմական նշանակալից իրադարձություններ ներկայացնող տարաժանր ֆիլմեր:

Ուսուցչուհի Անի Խալաթյանը, Աիդա Օհանյանը  և Մարիամ Սարգսյանը իրենց  ամփոփիչ  խոսքում  նշեցին, որ  մեծ ոգևորությամբ ու սիրով են դասավանդում Սփյուռքից ժամանած հայորդիներին: Դասընթացները  անցկացրել  են ուղղագրության, ուղղախոսության, բառապաշարի հարստացման  և կետադրության   ոչ լիարժեք  իմացությունները  հաշվի առնելով: Հանձնարարված շարադրություններում Սփյուռքից ժամանած պատանիներն ու աղջիկները մեծ գոհունկությամբ ու հիացմունքով են արտահայտել իրենց մտքերը՝ հայրենիքում լինելու և մայր լեզուն սեփական հողում սովորելու մասին: Նրանք  փաստեցին  նաև, որ արիտունցիները այս ծրագիրը համարում են հայեցի մթնոլորտ ու հայրենիքին կապող ևս մեկ թել, հիշողությունների ու հայ լինելու զգացողության ազդակ, որը նրանց կյանքում դեռ երկար կզարկի՝ անընդհատ հիշեցնելով իրենց ինքնության և մայրենիի մասին:

Գայանե Բաբլոյանը, Մաքրուհի և Նարինե Գևորգյանները  խոսեցին իրենց   աշխատանքային  գործունեության մասին՝ նշելով, որ հայրենասիրությունը երեխաների մեջ խորացնելու միտումն ուղենիշ են դարձրել բոլոր փուլերի ընթացքում:  Այս տարի ավելի հաճախ են հնչել հայրենիք վերադառնալու, հայրենիքում իրենց կրթական և աշխատանքային գործունեությունը ծավալելու ցանկությունները: Նրանց դասերը անցկացվել են և՛ լեզվական, և՛ պատմական ու մշակութային՝ դաս-վիկտորինաների միջոցով:

Իսկ Լենա և Լիզա Թաթոսյանները հավելեցին,   որ  «Արի տուն» ծրագիրը իսկապես ծառայում է իր նպատակին:

Նյութի աղբյուրը. «Հայերն այսօր»

  • Ջրմուղ: Մխոցավոր, հեղուկային պոմպ

  • Հայաստանի տարածքային հիմնախնդիրները 1918-1921 թվականներին

    1918 թվականի մայիսի վերջին թուրքական զորքերի դեմ հայ ժողովրդի տարած հաղթանակով կյանքի է կոչվում հայոց անկախ պետականությունը՝ Հայաստանի Առաջին Հանրապետությունը, որը ծնվում է ռազմաքաղաքական և սոցիալ-տնտեսական ծանրագույն պայմաններում: Ներքին կյանքի կարգավորմանը զուգընթաց անհրաժեշտ էր նաև դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատել մի շարք պետությունների հետ: Պետականության կայացման գործընթացը տեղի է ունենում հայկական մի շարք գավառների (Արցախ, Զանգեզուր, Նախիջևան-Շարուր, Ախալքալաք, Լոռի և այլն), նկատմամբ հարևան պետությունների մշտական ոտնձգությունների, հաճախ նաև ռազմական բախումների պայմաններում: Արցախի և Զանգեզուրի հայության հերոսական պայքարի շնորհիվ այդ երկրամասերը նախ պահպանում են իրենց անկախությունը, ապա մաս կազմում Հայաստանի Հանրապետության:

  • Գործնական աշխատանք

  • Հայոց պատմություն,Փետրվարյան ապստամբությունը,դրա հետևանքները

    Սովորել  ,իմանալ փետրվարյան ապստամբության պատմական պայմանները,կարողանալ ներկայացնել դրա դրդապատճառները,ընթացքը,հետևանքները:

  • Հիմքերի և թթուների դասակարգումը:Ստացումը:Քիմիական հատկությունները

     Դասընթացը նախատեսված է 8-րդ դասարանի աշակերտների համար

  • Պյութագորաս, հետաքրքիր փաստեր և պատմություններ

  • Հնչյունաբանություն

    Ժամանակակաից հայերենում, եթե բառի վերջից ավելանում է նոր բաղադրիչ, ապա շեշտը տեղափոխվում է վերջին ձայնավորի վրա։ Այն հնչյունը, որը կորցնում է շեշտը, կարող է փոխվել կամ սղվել։ Հնչյունի այսպիսի փոփոխությունը, որը պայմանավորված է շեշտի դիրքի փոփոխությամբ, կոչվում է շեշտափոխական հնչյունափոխություն։ Ժամանակակից հայերենում շեշտի դիրքի փոփոխության հետևանքով շեշտը կորցնելիս հիմնականում փոխվում են է(ե), ի, ու, ը ձայնավորները։ Հնչյունափոխվում են նաև ույ, յու, յա երկհնչյունները։

  • Հնչյունաբանություն

    Ժամանակակաից հայերենում, եթե բառի վերջից ավելանում է նոր բաղադրիչ, ապա շեշտը տեղափոխվում է վերջին ձայնավորի վրա։ Այն հնչյունը, որը կորցնում է շեշտը, կարող է փոխվել կամ սղվել։ Հնչյունի այսպիսի փոփոխությունը, որը պայմանավորված է շեշտի դիրքի փոփոխությամբ, կոչվում է շեշտափոխական հնչյունափոխություն։ Ժամանակակից հայերենում շեշտի դիրքի փոփոխության հետևանքով շեշտը կորցնելիս հիմնականում փոխվում են է(ե), ի, ու, ը ձայնավորները։ Հնչյունափոխվում են նաև ույ, յու, յա երկհնչյունները։

  • Եղիշե Չարենցի Ամբոխները խելագարված պոեմը,11-րդ դասարան

    ԵՂԻՇԵ ՉԱՐԵՆՑ /1897-1937/Շրջասույթ՝Հարդագողի ճամփորդ<<Ամբոխները խելագարված >>պոեմի գաղափարական բովանդակությունը Բանվորագյուղացիական երկիրը ոչ միայն ռազմի սվիններով ու հրացանների համազարկով, այլև ժողովրդի հոգեկան ուժերի անսանձ խոյանքով ոտքի էր ելել հին աշխարհը կործանելու և նրա փլատակների վրա նորը կառուցելու:Բովանդակ Ռուսաստանը՝ մի ծայրից մյուսը, ապրում էր հեղափոխության ազատարար շնչով:Ոտքի ելած ժողովրդի պայքարը պատկերելու համար Չարենցը դիմեց այդ նշանավոր իրադարձությանը ներդաշնակ հերոսական ասքի ժանրին: Հեղափոխության վիթխարի տարերքն ու վեհությունն արտահայտելու համար գրված <<Ամբոխները խելագարված>> (1919) պոեմը նշանավորեց հայ բանաստեղծության գաղափարական շրջադարձը:Եթե <<Սոմայում>>  հեղափոխությունը ներկայացվում է դիցաբանական հերոսի կերպարանափոխության խորհրդապաշտական պատկերով, ապա այս պոեմում հանդես են գալիս իրական մարդիկ՝քաղաքներից,գյուղերից ու ստեպներից եկած ժողովրդական զանգվածները:  Չարենցի <<ամբոխները>> հեղափոխության վեհ գաղափարներով լուսավորված այն զանգվածներն են, որ ամբողջ էությամբ գիտակցում են իրենց պայքարի ու նպատակների պատմական բովանդակությունը:Պոեմում շարունակ հոլովվող <<ամբոխները խելագարված>> հասկացությունը ուղղակի հակադրությունն է ժողովրդի <<ամբոխ>> հորջորջմամբ նսեմացնելու միտումի,որ տեղ ուներ դարասկզբի անկումային պոեզիայում:Այնպես,ինչպես ժողովուրդն իր էպոսում դրական հերոսներին որակում է Սասնա ծռեր, այդպես էլ Չարենցը իրեն հարազատ մարդկային զանգվածներին բնութագրում է այդ մակդիրով: Ժողովուրդը պոեմում երևում է ոչ միայն հին աշխարհի կործանման սկզբունքը կրողի,այլև կյանքը՝ նոր ու գեղեցիկ հիմունքներով վերակառուցողի դերով:Չարենցը մեծարում է ժողովրդի հեղափոխական կամքը:Նրա դյուցազնական ոգին ու նպատակների պատմական վեհությունը:Ահա պոեմի այն հատվածը, ուր վեհաշունչ-պաթետիկ ոճով բանաստեղծը տալիս է <<խելագարված ամբոխների>> գնահատությունը: Հազար բողբոջ կա կրակոտ, ու արշալույս, ու առավոտ: Նրանց ձգված մկաններում ուժն է նստել խոնավ հողի,- Եթե ուզեն՝արևներին նոր տեմպ կտան ու նոր ուղի… Եթե ուզեն՝ արեգակներ կըշպրտեն երկինքն ի վեր, Եթե ուզեն՝ վայր կբերեն երկինքներից արեգակներ… Եթե ուզեն՝ կամքով արի ու աշխարհի հրով վառված- Ինչեր միայն չեն կատարի ամբոխները խելագարված… Պոեմի կառուցվածքը Չարենցի նպատակը ոչ թե հեղափոխության համայնապատկերը ներկայացնելն էր, այլ նրա համամարդկային բովանդակության բացահայտումը:Հեղափոխությունը, նրա հայացքով, ընդգրկելու է ամբողջ աշխարհը, ծավալվելու է նրա անսահման տարածություններում, հասնելու է տիեզերական ոլորտներ:Պոեմը բացվում է ժողովրդական դյուցազնավեպերի հրովարտակը հիշեցնող դիմումով:Բանաստեղծն իր ողջույնն է հղում աշխարհի բոլոր կողմերի կրակված սրտերին,ազդարարելով պատմության նոր այգաբացը: Հեռու, մոտիկ ընկերներին,-աշխարհներին,արևներին,- Հրանման հոգիներին:- Բոլոր նրանց,ում որ հոգին վառվում է վառ,- Բոլոր նրանց հոգիներին արևավառ,- Կյանքի,մահի այս ամեհի աղջամուղջում՝ Ողջակիզվող հոգիներին-ողջույն ողջույն: Այս դիմում-նախերգանքին հետևում է ժողովրդական զանգվածների նպատակների միասնության միտքը. Արևի տակ իրիկնային,իրիկնային հրով վառված՝ Այդ հին դաշտում կռվում էին ամբոխները խելագարված Քաղաքներից ու գյուղերից, ստեպներից հեռու ու մոտ՝ Եկել էին նրանք նորից՝ հուսավառված ու կրակոտ: Ամբոխների միաձույլ կամքով և հերոսական ոգեշնչումով ծավալվում է ճակատամարտը երկաթուղային կայարանի ու քաղաքի գրավման համար, որի նկարագրությանն են նվիրված պոեմի մյուս մասերը՝4-16-րդ գլուխները:Ահա և <<ամբոխների>> հուժկու ընթացքը դեպի արևը,որով էլ ավարտվում է պոեմը: Աչքերն հառած հեռու-հեռուն կարմիր վառվող արեգակին Արևավառ հեռուներում նրանք արեգակի հրով վառված՝ Հոծ խմբերով հազարանուն, արեգակի հրով վառված՝ Դեպի Արևն էին գնում ամբոխները խելագարված… Պոեմի սյուժեն Հին և նոր աշխարհների ճակատագրական բախումը Չարենցը ցույց է տվել հեղափոխության մի դրվագի բանաստեղծական հզոր ընդհանրացմամբ:Պոեմի սյուժետային հիմքը հեղափոխության դրվագներից մեկն է՝ հին աշխարհը մարմնացնող քաղաքն ու կայարանը գրավելու համար մղված ճակատամարտը: Խենթացած ամբոխները ճակատամարտ են տալիս և գրավում քաղաքը և կայարանը, խորտակելով հին աշխարհի այդ ամրոցները: Պոեմի ոճը <<Ամբոխները խելագարված>> պոեմը ռոմանտիկական ոճի ստեղծագործություն է:Ռոմանտիկական ոճը ժամանակի գրականության բնորոշ հատկանիշն էր: Ժամանակի հերոսապատումն արտահայտելու խնդիր դնելով իր առջև, Չարենցը դիմեց արտահայտչական այնպիսի եղանակների,որոնք համապատասխանում էին հեղափոխության անսանձ տարերքին:Չարենցի պատումի մեջ կարևորագույն դեր ունեն երգի,արևի և մի շարք այլ խորհրդապաշտական կերպարներ:Հին աշխարհը գրոհող հեղափոխության մարտիկների հերոսական ոգին արտահայտելու համար նա հաճախակի դիմում է <<երգի>> կերպարին. <<Ու երգելով կռվում էին ամբոխները խելագարված>>, <<երգ էր կարծես կռիվը այդ>>, <<որպես բազե՝երգը նրա սլանում էր հեռու հեռու>>, <<երգով գրավեցին կայարանը>> և այլն:Բնորոշ է նաև այն, որ այս պոեմում Չարենցը շարունակ օրհներգում է արևը որպես կյանքի նշան: Չարենցի արևապաշտությունը արևի՝արիության, ուժի, վերածնության ժողովրդական պատկերացումից սնվող մեծ զգացմունք է:Պոեմի եզրափակող տողերում Արևը մտնում է հաղթանակած բազմությունների երթը, խորհրդանշելով նրանց հզոր ապագան. Հոծ խմբերով հազարանուն, արեգակի հրով վառված՝ Դեպի Արևն էին գնում ամբոխները խելագարված Ավ. Իսահակյանի <<Աբու-Լալա Մահարի>> պոեմը ևս վերջանում է դեպի արևը գնացող բանաստեղծի կերպարով՝՝ <<Եվ ոսկեփրփուր ծիրանին ուսին Աբու Մահարին, մեծ բանաստեղծը, թռչում էր անդուլ՝ հաղթական ու վեհ, դեպի արևը, անմահ արևը…>>: Երկու դեպքում էլ արև ըմբռնվում է որպես ազատության խորհրդանշան:Բայց եթե Ավ. Իսահակյանի խռովարար հերոսը ազատության գաղափարը իմաստավորում է անհատապաշտորեն,ապա,Չարենցը դրա մեջ դնում է ժողովրդական զանգվածների՝պայքարով նվաճող երջանկության միտքը: Պոեմի լեզուն, պատկերները, ռիթմը Չարենցի հերոսական ասքի ռոմանտիկական ոճի մեջ կարևոր դեր է խաղում նրա ինքնատիպ բառապաշարը:Չարենցը այստեղ ցույց է տալիս բառի՝ հուզական հատկանիշները երևան բերելու մեծ բարպետություն:Նրա գրչի տակ սովորական բառը դառնում է բառ-կերպար, բառ-բնութագրություն, բառ-զգացմունք:Ահա, օրինակ, հետևյալ տողը.<<Իրիկուն էր, հրակարմիր մի իրիկուն>>:Հրակարմիր ածականը այս կապակցության մեջ ոչ միայն հատկանիշ է արտահայտում, այլև՝ գործողություն:Դա բնութագրում է ոչ միայն օրվա տվյալ պահը, այլև՝ ընդհանրապես լարված ու բռնկված ժամանակը:Ավելին, դա նաև արտածում է որոշակի հուզական վերաբերմունք:Չարենցը պոեմում դիմում է այնպիսի ծավալուն մետաֆորական պատկերների, որոնք դառնում են հասարակական կյանքի մեծ երևույթները բնութագրող խորհրդանիշներ:Այդպիսի մեծախորհուրդ մետաֆորներ են մայրամուտն ու արշալույսը, որոնցից առաջինը խորհրդանշում է մեռնող հին աշխարհը, երկրորդը՝ նոր ծագող կյանքը;Պոեմը աչքի է ընկնում նաև ռիթմիկական բազմազանությամբ:Ռիթմի փոփոխությունները կոչված են ցույց տալու հեղափոխության հուժկու ընթացքը:Այսպես,պոեմի երկրորդ գլխում ներկայացված բնանկարը՝իրիկուն, մայրամուտ, ալեծածան արտեր, լայնատարած դաշտ,-այս ամենը սկզբում դիտված են հանդարտ, անշարժ դրության մեջ:Դեռ ամբոխները չկան,իսկ երբ երևում են՝ պոեմի ռիթմն անմիջապես փոխվում է, պատկերը լցվում հողմնային անսանձ տարերքով:      Տնային առաջադրանք  Նոր դասը՝ «Ամբոխները խելագարված» պոեմը, դասագրքից վերլուծական մասը սովորում եք պատմել էջ 163-169. · Կարդում եք բնագիրը  ·  Հայ գրականության տետրերի մեջ գրում եք ի՞նչ են խորհրդանշում արևը, կայարանը, քաղաքը ·Առաջադրանքների կատարման վերջնաժամկետ՝13.04.2020

  • ԴԵՐԵՆԻԿ ԴԵՄԻՐՃՅԱՆԻ ԿՅԱՆՔԸ ԵՎ ԳՈՐԾԸ